صائن الدين علي بن محمد تركة

مقدمهء كتاب 16

تمهيد القواعد ( فارسى )

بالاتر از وحدت سنخى معتقدند ، بر خلاف محققان از حكماى قائلان به تشكيك خاصى ، و جمعى خيال كرده‌اند اين أعاظم باشتراك لفظى در مفهوم معتقد شده‌اند ، توهم صرف است ، چون مفهوم وجود ، باكوان وجودى به نحو وحدت و اشتراك صادق است ، ولى صدق وجود بر مقام احديَّت ذاتى و واحديَّت ، و وجود امكانى بنحو اشتراك لفظى است ، چه آن كه مصداق در حق بنحو استقلال و نهايت تماميت و در خلق عين ربط و صرف تعلُّق است ، ولى مفهوم عام به هر دو به نحوى واحد اضافه مىشود ، لذا أكابر عرفا و كُمَّل از حكما باشتراك لفظى در عين اشتراك معنوى قائلند . مؤلّف علامه و شارح تمهيد نيز برهان بر اشتراك اقامه نموده‌اند - لوجود المناسبة بين موجود و موجود و لم يكن هذه المناسبة بين المعدوم و الموجود ، و لا نعنى بالسنخيَّة الا هذا - . از باب وحدت معناى عدم ، چون وجود نقيض عدم است ، ناچار معناى وجود ، نيز بايد واحد باشد ، اگر واحد نباشد - لم يلزم من فرض انتفائه من الكل ، انتفاء الكل - . حقير در برخى از آثار خود گفته است ، در صورتى كه ( با حفظ اتحاد معناى عدم ) وجود مفهومى واحد نباشد ، لازم آيد ، امكانِ ارتفاع نقيضين ، چون نقيض واحد ، واحد است ، اگر نقيض واحد ، كثير باشد بالفعل ارتفاع لازم نيايد ولى امكانِ ارتفاع محال نيست ، در صورتى كه ممتنع بالذات ، در جميع أحوال ، ممتنع است . يكى از مباحثى كه اصل و اساس قول به وحدت وجود ، اعم از وحدت مراتب و وقوع تشكيك در درجات طولى و وحدت حقيقى به معناى وحدت شخصى و وقوع تشكيك در مظاهر بر آن استوار است اصالت وجود است .